36 ‘सरळ’ वळणाचा देश! – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

कल्पना करा, की महाराष्ट्रातल्या कुठल्याही एका शहरात (मुंबई घ्या!) वाहात असलेल्या चौकात तुम्ही उभे आहात आणि लाल सिग्नलनं तुम्हाला थांबवून ठेवलंय. तुमच्या मनात ऑफिसची कामं, हजार गोष्टी. जितक्या लवकर कामाच्या ठिकाणी पोहोचता येईल तितकं उत्तम! सिग्नलचा दिवा ९३ सेकंद दाखवतोय. वाहतूक दुसऱ्या दिशेनं भरभर पुढं चाललीये. अचानक समोरची वाहानं संपून गेली! अजून आता फक्त ४२ सेकंदच राहिली अशा आनंदात तुम्ही असताना चक्क हॉर्न सुरु होतात. मागून कुणीतरी ओरडतं, ‘ओ दादा, चला ना, नाहीये पोलीस!’ आपण काहीतरी बोलायला जाणार इतक्यात तो मागचा आपला ‘भाऊ’ खटपट करून पुढं येतो. ‘काय, च्यायला लोक आहेत!’ असला चेहरा करत सरळ सिग्नल सोडून दिसेनासा होतो. आपण हट्टानं टिकून राहिलो तर हॉर्न्सचा मारा इतका वाढतो की जणू आपण काही गुन्हा केलाय थांबून. मग १० सेकंद बाकी असतानाच सगळी जनता निघते! आपणही त्यात वाहायला लागतो. नेमकं त्याच वेळी समोरच्या बाजूनं सिग्नल आहे म्हणून येणारा एखादा मोटर-सायकलवाला वेगानं येत आपल्याच समोर कडमडतो, खच्चून आपल्या अंगावर खेकसतो, ‘सिग्नल नाहीये, कळत नाही का?’ आणि ‘खऱ्याचा जमाना नाही राहिला’ असं स्वतःवरच चडफडत आपण पुढची वाट धरतो! अखिल भारतीय वाहतूक खोळंबा, मुरांबा, वैताग आणि चिडचिडीची ही साठा उत्तराची कहाणी इथं पाचा उत्तरी सुफळसंपूर्ण होते!

हे आठवायचं कारण एवढंच की न्यूझीलंडमध्ये ह्या कथेचा मागमूस नाही. नियम तोडण्यात काय मजा आहे ह्याची त्या दिशेला गंधवार्ताही नाही. अर्थात इथं तसं केल्यास दंडाची जबर किंमत मोजावी लागते हे निराळं, पण ‘पब्लिक’ एरवीच जरा शिस्तप्रिय आहे. आमची ऑकलंडमधून बाहेर पडायची वेळ झाली होती. ह्या सुरेख देशाची पुढची ‘सैर’ कशी करायची ह्याची चर्चा सुरु होती. न्यूझीलंडमध्ये सहसा एखादी गाडी, व्हॅन असं भाडयानं घेऊन किंवा एखादी जुनी गाडी सरळ विकत घेऊन लोक स्वतः चालवत प्रवासाला निघतात. म्हाताऱ्या-कोताऱ्यांपासून तरण्यांपर्यंत सगळ्यांना ते सोयीचं पडतं. काम झालं की गाडी विकून टाकायची. गाडी घ्यावी इतका काळ आम्ही ह्या देशात घालवणार नव्हतो. पण बघू तरी गाडी चालवत जायला कसं वाटतंय असं म्हणत मकरंदच्या मदतीनं आम्ही जवळच्या ठिकाणी गाडी चालवत जायला लागलो. आपल्यासारखी आधी इकडे ब्रिटीश राजवट असल्यानं डाव्या बाजूनं गाडी चालवतात. मात्र शिस्त फार कडक. लेनमधून चालवा म्हणजे लेनमधून’च’ चालवा! उगीच बाजूला जागा दिसतेय म्हणून गाडी घुसवणं नाही! वळण आल्यावर गाडी मध्यभागी घेऊन नीट वळवण्यासाठी तयार ठेवणे, बाकीच्यांना रस्ता देणे, स्टॉप लिहिलेलं असेल तर रस्त्यात कुत्रंही नसताना ‘स्टॉप’णे हे इथं खरोखर तंतोतंत पाळलं जातं. हॉर्न ही ‘सुविधा’ फक्त दुसऱ्या चालकाची चूक त्याला जाणवून देण्यासाठी वापरली जाते! बाकी सगळं शांत असतं. आपण आपल्या रस्त्यांवर, ‘ह्या जगात आपण हॉर्न नाही वाजवला तर वाहतूक ठप्प होईल’ अशा हेतूनं कर्कश्श आवाज करत असतो. हा सगळा अनुभव घेत होतो आणि लक्षात येत होतं की ह्या शिस्तीचं ओझं होईल. आम्ही शिस्तप्रिय नाही असं नाही पण त्यात आमची प्रवासाची मजा गेली असती. शेवटी प्रथेप्रमाणे बसनं निघावं असं ठरलं.

आम्ही निघालो होतो न्यूझीलंडची राजधानी वेलिंग्टनला. पथारी टाकायला कुणी घर देतंय का म्हणून काऊच सर्फिंग नेटवर्कला हाक मारली. वेलिंग्टन शहरात पर्यटकांना आपल्या घरात उतरवून घेण्यास इच्छुक असलेल्या लोकांना विनंतीवजा ईमेल्स लिहिल्या. मित्रत्वाच्या बाबतीत न्यूझीलंडर्स ब्राझीलला मागे टाकणारे असतील असं वाटलं नव्हतं. ‘जमत नाही’ म्हणणारे काहीजणांचे ईमेल्स इतक्या आर्जवानं आणि दिलगिरीचे आले की क्षणभर आम्ही त्यांचे जावई आहोत की काय असा भास व्हावा! त्यांच्याकडे आधीच पाहुणे होते किंवा ते स्वतःच कुठंतरी भटकायला चालले होते. तरी जोपर्यंत इथं आहात त्यातला एक दिवस आमच्याकडे जेवायला जरूर या अशी आमंत्रणंही मिळाली. वर ‘काही मदत लागली तर सांगा’ हेही होतं. शेवटी डार्सी नावाच्या बाईनं आम्हाला दोन दिवस राहायला या म्हणून सांगितलं.

आम्ही तिकडं जायला इंटरसिटी बस नेटवर्कची बस निवडली. आम्हाला बसमध्ये बसून भरपूर फोटो काढायला मिळणार होते आणि फक्त ११च तासांचा प्रवास होता. आत्तापर्यंत मकरंद असल्यानं घरची सवय झाली होती. आता बाहेर पडायचं म्हणून उत्सुक होतो. सकाळी आठला सुटणारी बस बरोब्बर सकाळी आठलाच सुटली! ऑकलंड सोडून मुख्य महामार्गावर आलो. बसच्या चालकाच्या सूचना ऐकू येऊ लागल्या. सीटबेल्ट लावा, गरम अथवा गार पेयं प्यायला परवानगी नाही, आपण आता असे असे, इतक्या वेळात जाऊ वगैरे! आम्ही काचेला नाक चिकटवून बाहेर पाहण्यात गुंग झालो. पांढरी मेंढरं आणि हिरवी कुरणं सगळा रस्ताभर दिसत राहिली. मधून छोटी शहरं मागे टाकली जात होती. दोन शहरांच्या मध्ये फक्त चिमुकल्या सुंदर हिरव्यागार टेकडया. रत्याच्या कडेनं कॅफेज आणि बार. त्यांची नावंही गंमतीशीर. ‘एंचँटेड कॅफे’ आणि लूज गूज् रेस्टॉरंट बार! प्रवास चालू राहिला. जिथं जिथं बस थांबत होती तिथल्या काही ठिकाणी परत यायचंय याची मनातल्या मनात नोंद घेतली जात होती. काही तळी आणि काही धबधबे! ‘खऱ्याखुऱ्या’ न्यूझीलंडमधून निवांत चाललो होतो. तैहापे नावाच्या ठिकाणी बस थांबली. तिथल्या हॉटेलचं नाव गमबूट रेस्टॉरंट! मुख्यत्वे गमबूटवाल्या शेतकऱ्यांना खेचून घ्यायला दिलेलं नाव. इथं दुसऱ्या एका ठिकाणाहून येऊन काही प्रवासी चढणार होते. आम्ही ‘गरम गमबुटात’ शिरलो. बाहेर हवा थंड आणि सोसाटयाची होती. कॉफीचे घुटके घेत बसून राहिलो. ‘फायरप्लेस’मधली आग सुरेख धगधगली होती. त्याच्या हव्याहव्याशा उबेत त्या लाकडी बाकांवर बसून हे रेस्टॉरंट संध्याकाळी माणसांनी फुलल्यावर कसं वाटत असेल ह्याची कल्पना करत राहिलो. वेळ फार छान गेला.

इथून निघाल्या निघाल्या आम्ही डार्सीला कुठं आहोत ते बसमधील वायफाय वापरून सांगितलं. आता अंधारून आलं होतं. बस वेलिंग्टनला पोहोचली. सामान घेऊन खाली उतरलो तर डार्सी हसतमुख चेहऱ्यानं उभी होती. तिनं आपुलकीनं चौकशी सुरु केली. मध्येच एका सुपरमार्केटमध्ये थांबलो आणि काही वस्तू खरेदी केल्या. घरी पोहोचलो. तिचा रुममेट सायमन ब्रिटीश होता आणि ही कॅनडाची. सायमनला ‘इंडियन करी’चं भारी अप्रूप! आम्हाला हे डार्सीनं मोठया उत्साहानं आधीच फोनवर सांगितलं होतं. ह्या दोघांशी आमचं सूत जमायला वेळ लागणार नाही असं वाटून गेलं. नवी माणसं, नवी मैत्री आणि नवं शहर जवळ करायला आम्ही तयार होतो.

मौजेची एक गोष्ट राहिली. न्यूझीलंडचे मूळ रहिवासी पॅसिफिक बेटांवरून इथं वस्तीला आले. त्यांना इथं आयलंडर्स म्हणतात. माओरी जमातीचे हे लोक नजरेतून सुटूच शकत नाहीत. चांगले उंच, धिप्पाड आणि रुंद माओरी! ब्रिटीश इथे यायच्या अाधी शेकडो वर्षं हे त्यांचं घर होतं. सहज म्हणून ‘माओरी’चा त्यांच्या भाषेतला अर्थ पाहिला आणि थक्क झालो. माओरी ह्या शब्दाचा अर्थ योगायोगानं ‘साधा’, ‘सामान्य’, सरळ असा होतो! उगाच नाही हा गुण न्यूझीलंडचा अविभाज्य भाग आहे. हा देश इतक्या ‘सरळ’ वळणाचा कसा हा प्रश्नच सुटून गेला!

vachak.vishesh@gmail.com / rtw@sandeepachetan.com
छायाचित्र : संदीपा आणि चेतन शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार
Photos: http://photos.sandeepachetan.com/Article36/