15 सरळ सपाट सालार – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

साधी रेघ मारायची झाली तरी आपण ती सरळ येण्यासाठी फुटपट्टी वापरतो, ताप आला की थर्मामीटर वापरतो. आपलं आयुष्य ह्या परिमाणांनी भरून गेलं असतं. आपण कशाचा ना कशाचा तरी प्रमाण म्हणून सतत आधार घेतो. उदाहरणार्थ जगण्याच्या, कलेच्या दृष्टिकोनासाठी पु.ल.देशपांडे काय म्हणतात ते प्रमाण मानतो. क्रिकेटमध्ये शेवटचा शब्द किंवा स्ट्रोक सचिनचा (‘मग गावसकर का नको’ ह्या वादात न पडता!). असं बरंच काही आपल्यापुरतं. आम्ही जे काही पाहायला चाललो होतो ते जगातल्या सरळपणाचं, सपाटपणाचं शेवटचं माप होतं, शेवटचं परिमाण होतं. उपग्रह देखील आपली पृथ्वी पासूनची उंची जिथं तपासून घेतात ते सालार दे उयुनी!

टेहेळणी टेंगूळ

किट्ट काळोखातून आम्ही प्रवास करतोय. आजूबाजूला काहीही दिसत नाहीये. गाडीच्या दिव्याचा भला मोठा झोत समोर पडतोय; तो पण रस्त्यासारखा रस्ता नाही, नुसतंच उजाड पठार असावं तसं. दिवाळीत भल्या पहाटे उठतो ती वेळ. आम्ही काहीतरी वेगळं पाहणार आहोत. सालार दे उयुनी ह्या जगातल्या सर्वांत मोठया मीठसागरावर उगवणारा सूर्य आम्ही पाहणार आहोत. ह्या मीठसागरात काही बेटं उगवली आहेत. त्यातलं एक माणसायोग्य बेट म्हणजे ‘इन्काहुआसि’. ह्या एवढया मोठया (१०५८२ चौ.किमी! मुंबईपेक्षा सतरापट मोठी जागा!) मीठात उगवलेलं एक छोटंसं टेंगूळ. पण ह्या टेंगळावरूनच निसर्गाचा हा सर्वात एकसंध, साधा आणि पांढराशुभ्र पण अतितलम शेला वरून सुखात न्याहाळता येतो!
धापा टाकत वर येऊन पोहोचलो. त्या पठाराचा आवाका दिसू लागला आणि इतक्या लांबवर फक्त क्षार पसरले आहेत ह्यावर विश्वास बसेना. केवळ प्रचंड. पलीकडचा किनारा दिसत नाहीये पण हा समुद्र नाही! पाण्याचा भास होतोय पण पाणी नाही अशी मयसभेत मोरू झालेल्या कौरवांसारखी अवस्था. एवढं पुरेसं नव्हतं. त्या निसर्गानं आम्हाला पुरतं चक्रावून सोडायचं ठरवलंच होतं. त्या बेटावर दोन हात पसरलेले असंख्य निवडुंग उगवलेले होते! जणू सूर्य इतक्या सरळ सपाट गोष्टीला विटला म्हणून की काय, सोबतीला स्वागत करणारे मुबलक दोस्त असावेत तशी ती निवडुंगाची झुडपं उभी ठाकलेली! शुभ्र मीठ आता उगवत्या सूर्याच्या प्रकाशात गुलाबी होत होतं. ती गुलाबी झाक क्षितिजाला जाऊन भिडलेली, म्हणजे आम्हीच असं म्हणत होतो! कारण कुठे जमीन संपून आकाश कुठे सुरु होतं कळत नव्हतं. पण तरी ह्यात निराळं काय होतं. हा अनुभव तर समुद्र पाहण्याचा. फक्त इथे आम्हाला समुद्रावर जाऊन चक्क त्याच्या पृष्ठभागावर चालता येणार होतं! गुलाबी रंग बदलला, हळूच केशरी, पिवळा आणि लख्ख सोनेरी झाला. त्यावर वाकलेलं निरभ्र निळंशार आभाळाचं छप्पर! कुठेही न डागाळलेलं! पण आता सालार तेजानं तळपायला लागलं होतं. एखादया चमकत्या आरशासारखं. गॉगल न घालता त्याच्याकडे पाहताच येणार नाही. बराच वेळ आम्ही तिथे रेंगाळलो, जमेल तसा तो अद्भुत प्रकार मनावर छापून घेतला. इथं सगळंच मिठाचं होतं, भिंती, टेबल, खुर्च्या सगळं. फक्त ब्रेकफास्ट आणि माणसं बाहेरची होती! ‘इन्काहुआसि’च्या पायथ्याशी खाणं उरकलं.

गाडीमधून त्या विस्तीर्ण पठाराच्या बरेच आत गेलो. सगळीकडे मिठाशिवाय काहीच दिसेना. फोटो काढण्यासाठी ही आदर्श जागा. सापेक्षता वापरून मग आम्ही काही माणसं खाल्ली! किंवा आमच्या गाडीवरून उडी मारली. असे हनुमंतासारखे चमत्कार कॅमेरा टिपत राहिला. कल्पना सुचत गेल्या आणि चित्र-विचित्र फोटोंची खैरात झाली. वेळ कसा उडाला कळलंच नाही.

ह्या जादुई भूमीचा निरोप घ्यायला फार जड गेलं. गेले काही दिवस आमची काळजी घेणारा फिलिपे आम्हाला उयुनी शहरात सोडून बहुधा कायमचा ‘रामराम’ घेऊन गेला. सखे-सोबती तिथेच पांगले. कोण ही माणसं, कधीतरी भेटतील का परत? आपल्या भाषेचं, देशाचं कुणी नाही. पण आमच्यात एक गोष्ट सारखी होती. भटकण्याची बेबंद ओढ. ही ओढ अनिवार होते तेव्हा तुम्ही जगाच्या न संपणाऱ्या पोकळीतून सैराट प्रवास करता. कधी जंगलात शिरता, कधी पहाड पालथे घालता कधी नदया तर कधी समुद्र पिऊन घेता. सालारनं आम्हाला ह्या सर्वापलीकडचा अनुभव दिला. उयुनी शहर भलतंच नीरस होतं. आणि निरोपाला तर ह्याहून भकास उदास शहर मिळालं नसतं. त्यापेक्षा सालार सपाट असूनही आकर्षक होतं.

खडबडीत न-शेवट

सालारचं साधेपण पचवून आलो. आरशात पाहिलं तर आमचं चांगलंच ‘ध्यान’ झालं होतं. धूळ आणि क्षार माखलेलं शरीर आणि त्याचे लाड करायला आंघोळीला फक्त दहा मिनिटं? हा अन्याय आहे माय लॉर्ड! म्हणून आम्ही आमच्या परीनं हॉस्टेलच्या परिचारकाला विनवलं पण तो काही ढिम्म हलला नाही. कदाचित पाण्याचा तुटवडा असेल. कारण कळलं नाही. कारण बाथरूममध्ये कुणी राहायला जात नाही! जसं जमेल तसं उरकून तो कार्यक्रम पार पडला. हॉटेल आणि यात्रा कंपन्यांनी उयुनी शहर भरलेलं होतं. आमच्यासाठी त्यात काही नव्हतं. आम्ही बोलिव्हियाची राजधानी ‘सुक्रे’कडे प्रस्थान ठेवलं.

आंघोळीपासून सुरु झालेला हा नन्नाचा पाढा चांगला भरपूर वेळ चालला. आमचा ‘अँटी-क्लायमॅक्स’ सुरु झाला. भाषा येत नसल्यानं बस बुकिंग ऑफिसमध्ये जाऊन फक्त ‘सुक्रे?’ एवढाच प्रश्न विचारता येत होता. तिथल्या बाईनी स्पॅनिशचा पट्टा सोडला की आम्ही तिच्या चेहऱ्याकडे बघत उभे! तिचं झालं की आम्ही पुन्हा पालुपदावर, ‘सुक्रे’? ज्याला दहा मिनिटं लागली नसती त्याला किमान तासाहून अधिक घालून आम्ही सुक्रेला जाणाऱ्या ‘बशी’त जाऊन बसलो. ती बस नव्हतीच मुळी. आमचा अंत पाहायला बस कंपनीनं शेलका निवडून काढलेला तो खास ‘आहेर’ होता. आत्तापर्यंत अर्जेन्टिनाच्या आरामदायी बसप्रवासाला आम्ही सोकावलो होतो. बोलिव्हियाच्या पहिल्याच बसनं आम्हाला स्वदेशी एसटीची अक्षम्य आठवण करून दिली. बसू ती आसनं एकतर मागे होईनात. किंवा मागे झालेली पुढे होईनात! सगळाच आनंद. बसमध्येच आमची बरी सीट शोधायची केविलवाणी धडपड सुरु झाली! खटपट करून बऱ्यापैकी आरामशीर सीटस् शोधून ताणून दिली.

पहाटे पाच वाजता सुक्रेला पोहोचलो. झोप यथातथाच झाली होती. होस्टेल जवळच होतं. तिथं पोहोचून घंटा वाजवली. कुणीच उत्तर दिलं नाही. आता आम्हाला असह्य होत होतं पण नाईलाज होता. वाट पाहात होतो. काही वेळानं तिथला इंटरकॉम वाजला. स्पॅनिशमध्ये एक झोपाळू आवाज काहीतरी बडबडला. आम्हाला वाटलं कुणीतरी दरवाजा उघडायला येईल. काहीच घडलं नाही! आम्ही दोनतीनदा घंटा वाजवली पण सगळी शांतता. सुदैवानं आम्ही अजून एक दोन जागा हाताशी ठेवल्या होत्या. तिथं जाऊन धडकलो. एका उंच किडकिडीत माणसानं दार उघडलं. आम्ही लगेच आमच्या प्रश्नाची पुडी त्याच्या पुढयात सोडली आणि चेहरे गरीब केले! त्या भल्या गृहस्थानं ‘या’ म्हणून स्वागत केलंच पण ‘झोपा जरा वेळ नंतर सकाळी बघू बाकीचं’ म्हणून आम्हाला खोलीत सोडून तो दिसेनासा झाला.

सकाळची जाग अनेक दिवसांत अशी आली नव्हती! आमच्या खिडकीतून चक्क उन्हाचे कवडसे आत येत होते. स्वच्छ सरळ साधं उन्ह पण किती आनंद देऊ शकतं! त्या थंडीच्या राज्याच्या सीमेवरची उबदार उन्हात न्हायलेली ती पहिली पायरी होती. इथे आम्ही स्वेटरशिवाय! ह्या स्वच्छ, सरळ उन्हात आता निवांत भटकणार होतो. सालारच्या सपाट भूमीकडून आलेलं हे जणू पारितोषिकच होतं!

या लेखाबद्दलच्या प्रतिक्रिया आम्हाला नक्की कळवा. आमचा ईमेल आहे rtw@sandeepachetan.com

छायाचित्र : संदीपा आणि चेतन
शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार
Photos : http://photos.sandeepachetan.com/keyword/Article15/