08 व्हिसा, रोसा.., ‘माते’की जय – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

ही राजधानी म्हणजे वेगवेगळ्या सोयींचं आगरच. माहिती आणि आंतरराष्ट्रीय व्यवहारातले प्रश्न सोडवायला इथल्यासारखं दुसरं स्थान नाही. आम्ही पामर तर साधे टुरिस्ट, ते सुद्धा भारतातले. आमचे प्रश्न आमच्यापुरते मोठे. इथे डाळ कशी शिजणार? पण पुढे जायलाच हवं. प्रश्न सुटायलाच हवेत. आमचं पुढचं ‘लक्ष्य’ होतं बोलिव्हिया, इक्वेडोर देशांचे दूतावास. ‘व्हिसा का हो देईना’ म्हणत एकदा तरी भक्तिभावानं ही वारी करायलाच लागणार होती! अर्जेटिनात आम्हाला ही सोय लावायची होती. जिथं नाणं वाजेल तिथे वाजेल. मिळेल ते पदरात पाडून घ्यायचं ठरवलं.

ऐका व्हिसा उत्तराची…

आटपाट नगरी होती; त्याचं नाव बोयनॉस आयरेस. त्यात चेतन-संदीपा नामक फार ‘सत्शील’ जोडपे प्रवासासाठी आले होते…! तर आम्ही भारतातून येताना ब्राझील आणि अर्जेन्टिनाच्या व्हिसाची सोय होती. आता पुढच्या देशांच्या व्हिसाची सोय लावणं आलं. हे काम फार कंटाळवाणं तरीही अपरिहार्य. आदल्या दिवशीची डोळ्यांना डसलेली नगरी निवांत आठवत पुढे जायच्याऐवजी सिमेंटच्या त्या निर्गुण निराकार इमारतीपुढे कागद घेऊन वाट पाहायला लागणं ही मोठी शिक्षा आहे. बोलिव्हिया आणि इक्वेडोरची व्हिसा प्रक्रिया सोपी होती म्हणून केवळ हे दोन देश आम्ही निवडले. बोलिव्हियात तुम्ही ‘ला पाह’ विमानतळावर उतरलात तर ‘व्हिसा ऑन अरायव्हल’ मिळतो. आम्ही मात्र जमिनीवरून ह्या देशात प्रवेश करणार म्हणल्यावर काही सव्यापसव्यं करायला बोलिव्हिया दूतावासात गेलो. आवश्यक कागदपत्रं दिल्यावर अवघ्या तीस मिनिटांत व्हिसा मिळाला सुद्धा! आम्हाला वाटलं तेवढं काही हे अवघड नव्हतं. इक्वेडोरला तर पर्यटनासाठी येणाऱ्यांना व्हिसा लागत नाही अशी नवीन माहिती पुढे आली आणि आम्ही निर्धास्त झालो.

अवघड वाटणाऱ्या गोष्टी सोप्या झाल्या की आशा कशी अजून वाढते. परवाच आम्हाला निको विचारत होता, ‘पेरूसाठी तुम्ही वेळ देणार आहात ना?’ आणि आम्ही कसनुसं हसलो होतो! आता लगेच आम्ही आशेनं खुललो. जगाच्या नकाशात ब्राझीलच्या डावीकडे ‘उगवलेला’ हा पेरू आम्हाला केव्हाचा छळत होता! मुंबईत ह्या देशाची ‘एम्बसी’ नव्हती आणि आम्हाला दिल्लीत जायला जमलं नाही म्हणून तो जरा बाजूला पडला. आणि परदेशी भूमीवरून पेरूचा व्हिसा मिळवणं अवघड आहे असं कळलं होतं. पण लॉरा आणि निको ऐकेनात. ‘इतक्या लांब येऊन तुम्ही ‘पेरू’ला भेट न देता कसे जाऊ शकता? यू मस्ट ट्राय.’ आमच्या आशेला पालवी फुटलीच होती. ती जळायच्या आत आम्ही पेरू दूतावासाचे दरवाजे खटखटवायचं ठरवलं.

बंद दरवाजातून सिक्युरिटी महाशय डोकावले आणि ‘पत्ता बदललाय’ म्हणून सांगते झाले! आमच्या सुप्त रागामध्ये, ‘अर्जेन्टिनात पण असा ढिसाळपणा चालतो’ ह्याचा सुप्त आनंद मिसळला. सुदैवानं नवीन पत्ता लगेच सापडला पण भेटीची वेळ संपली होती. ‘उद्या या’ म्हणून पहारेकरी आत गडप झाला. आम्ही निर्लज्जपणे परत घंटा वाजवली. दुसऱ्याच कुणीतरी दार उघडलं. बऱ्याच खटपटीनंतर, व्हिसा, इंडिया, इंग्लिश असे मोजके शब्द परत परत फेकल्यावर शेवटी आम्हाला एक व्हिसा ऑफिसर भेटायला आला. त्यानं आम्हाला आवश्यक माहिती, फॉर्म्स देऊन विचारलं, ‘कुठे राहाता अर्जेन्टिनात?’ आम्ही म्हणलं, आम्ही भारतात राहतो, इथे फिरायला आलोय.’ त्यानं जोरजोरानं मुंडी हलवली आणि आत लक्कन् हललं. इथून फक्त अर्जेन्टिनाच्या नागरिकांनाच व्हिसा मिळेल असा नियम त्यानं पुढे केला आणि आमच्या पेरूच्या स्वप्नाच्या बारीकबारीक फोडी झाल्या! हिरमुसल्या चेहऱ्यानं बाहेर पडायच्या आधी आमचं कार्ड त्याला दिलं. आम्ही ‘प्रवासकथा’ लिहितो, आमचा sandeepachetan.com नावाचा ब्लॉग आहे असं त्याला सांगितलं. त्यावर ‘सीआयडी’च्या एसीपी प्रद्युम्नसारखं त्यानं आम्हाला विचारलं, ‘म्हणजे तुम्ही प्रवासाविषयी लिहिता ते लोक वाचतात?’ आम्ही अगदी उत्साहानं हो हो म्हणालो! क्षणभर तो विचारात पडल्यासारखा झाला आणि म्हणाला, ‘तुमची कागदपत्रं सबमिट करा, मी पेरूमध्ये बोलून बघतो. दोन दिवस लागतील.’ आम्ही आनंदानं तिथून निघालो.

मौजे रोसारीयो

दुसऱ्या दिवशी सगळं काम पार पडलं. आमचं पेरूचं स्वप्न त्या व्हिसा ऑफिसरच्या दयाळू फोनकॉलमध्ये बंद झालं. नुसती वाट पाहण्याऐवजी झटकन एक शहर पाहून घेऊ म्हणून आम्ही ‘रोसारियो’ला कूच केलं. अर्जेन्टिनाचं तिसरं सर्वात मोठं शहर. मनात सारखा व्हिसाचा विचार. काही सुचेनासं झालं. आमच्या यजमानानं, आलेहान्द्रोनं त्यातून बाहेर काढलं. त्याच्या मित्रांच्या एका गेटटुगेदरला गेलो. उत्साहानं निथळणारी दहा मुलंच होती ती. मोठी असून ‘तुम्हाला मांस खायला परवानगी आहे का?’ असले प्रश्न विचारणारी! आम्हीही मग भारताचे सांस्कृतिक दूत असल्याच्या थाटात गंभीर उत्तरं दिली. थट्टामस्करी, असाडो आणि वाईन. पहिल्याच दिवसाची सुरुवात इतकी सुंदर. ह्या मुलांनी आमच्यासारख्या परदेशी पाहुण्यांना किती लवकर आपलंसं करून घेतलं. आम्हाला आमच्या मित्र मैत्रिणींची चरचरीत आठवण येऊन गेली.

Celebrating

दुसऱ्या दिवशी शहरात फिरायला गेलो. फ्लॅग मेमोरिअल हे तिथलं प्रेक्षणीय स्मारक. पराणा नदीच्या कडेला वसलेलं. सत्तर मीटर उंच स्मारकाच्या डोक्यावर लिफ्टनं गेलं की त्याचा पसारा दिसून येतो. हे बघून झालं की मात्र नदीतीराचा संध्याकाळचा फेरफटका ठरलेला. सूर्य क्षितिजाला टेकत आलाय. संध्यारंग गडद होतायत आणि आम्ही शांतपणे पराणाच्या तीरावरून हिंडतोय.

Monumento Nacional a la Bandera, Rosario, Argentina

‘पराणा’ आणि ‘प्राण’ ह्यातलं साम्य सारखं आकर्षून घेतंय. आपल्याकडे नदीला जीवनदायिनी म्हणतात. रोसारियो हे एकेकाळी मोठं बंदर होतं. कालांतरानं त्याचं महत्व ओसरलं. पण आता केवळ ह्या नदीच्या सौंदर्यासाठी शहर परत नदीकाठी गजबजू लागलं आहे. आखीव रेखीव रस्ते, बागा, रेस्टॉरंटस् आणि त्यामागे वाहत्या नदीचं संथ पाणी. ओस पडलेल्या गोदामांचा उपयोग इथे महापालिकेनं चक्क सर्कस-स्कूल्स साठी करून घेतला.

A view from the Monumento Nacional a la Bandera, Rosario, Argentina

भटकत असताना हशा आणि टाळ्यांचा आवाज आला म्हणून तिकडे डोकावलो. ह्या विदुषकशाळेत एक प्रयोग चालला होता. लहान मुलीपासून प्रौढापर्यंत सगळे समरस होऊन काम करत होते. स्पॅनिशचं एक अक्षरही न कळता जादूनं आम्ही तिथे खिळून राहिलो. ह्या शाळांत कलाकार घडतात; मग ते कसरतींचे खेळ असोत, जगलर्स असोत, नकलाकार असोत की जादूगार!

Sunset by the Parana river front, Rosario, Argentina

‘माते’की जय

इथे सगळ्यांकडे असणारी पण आम्हाला माहीत नसलेली गोष्ट आमच्या समोर अचानक आली. एका पार्कमध्ये अवघ्या ‘अमेरिकास’ला व्यापलेल्या ‘माते’शी भेट घेण्याचा योग आला. ही कुणी स्त्री वगैरे नाही! ‘माते’ हे अर्जेन्टिनाचं राष्ट्रीय कषायपेय आहे. अवघ्या समाजाला एकत्र आणणारा, एकेका घोटातून जिभेचा आणि मनाचा ताबा घेणारा देशाचा लाडका पेयोत्सव. माते सेवन हा एक छोटासा समारंभच आहे. दुधीभोपळा कोरून तयार केलेलं एक खास पात्र म्हणजे ‘माते’. ‘शेरबा’ ह्या पानांची कोरडी भरड पूड ह्या पात्राच्या कंठापर्यंत भरायची. त्यात मावेल इतकं गरम पाणी घालून थोडं मुरलं की ‘बोंबीशा’ ह्या स्ट्रॉनं त्याची पहिली चव ‘सेबाडोर’ घेणार. सेबाडोर म्हणजे तिथला ‘साकी’, यजमान. समाधानकारक चव असली तर माते चालली पुढे. एक घोट घेऊन अजून पुढे, अशी गोलात ती फिरत राहील. गरम पाणी संपलं की पुन्हा भरायचं की परत एक चक्कर. पहिल्या घोटात जाणवला तो त्याचा कडवटपणा आणि उग्र चव. तरी आमच्या ग्रुपनं त्यात पुदिना आणि इतर वनस्पती वापरून त्या चवीची तीव्रता कमी करायचा प्रयत्न केला होता. अशी पेयं पहिल्या घोटात आवडलेला एकतर खोटं बोलत असावा नाहीतर संत तरी असावा! पण मद्य घेतल्यावर, बघू परत एकदा घेऊन कसं वाटतंय हे कुतूहल माणसाला चवीची ओळख करून देत जातं. आमचे ‘मातेचे धडे’ चालू राहिले. हे पेय घेताना हळूच ‘माते माते की जय’ म्हणून ओरडावं असा मोह झाला. कुणास ठाऊक सगळ्या देशाला एका धाग्यात जोडणारं हे कषायपेय उदया काहीतरी जादू घेऊन येईल! त्या सरत्या संध्याकाळी आलेहान्द्रोचा निरोप घेतला आणि परत बोयनॉस आयरेसच्या दिशेनं निघालो.

Parque Independencia of Rosario, Argentina

सकाळची वेळ. पेरू एम्बसीमध्ये मोठ्ठं प्रश्नचिन्ह घेऊन आम्ही वाट पाहतोय. काळ सरकतोय तशी अस्वस्थता अजूनच वाढतीये. परवाचा तो व्हिसा ऑफिसर आमच्यासमोर अवतीर्ण झाला. चेहऱ्यावर अष्टसात्विक भाव. दहावीचा निकाल ऐकायला आल्यासारखे आम्ही टेन्शनमध्ये त्याच्याकडे पाहतोय. अचानक त्याच्या तोंडातून शब्द निसटले, ‘गुड न्यूज, तुम्हाला व्हिसा मिळालाय!’ आम्ही आनंदानं क्षणभर त्याला ग्रासिस म्हणायचंही विसरलो! ह्या माणसानं आमची वेबसाईट बघून शिफारस केली आणि चक्क ४५ दिवसांचा टुरीस्ट व्हिसा आम्हाला बहाल केला होता! आम्ही रोसारियोच्या ‘माते’ला लावलेला कौल तिनं आमच्या बाजूनं दिला होता. आमच्याकडे तीन देशांच्या संचाराचा संकेत होता आणि अर्जेन्टिनाच्या पुढच्या प्रवासासाठी एक मुक्त श्वास होता. मनात जोरजोरात घोषणा चालू होत्या, व्हिसा रोसा… ‘माते’की जय.

छायाचित्र : संदीपा आणि चेतन
शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार

Email: rtw@sandeepachetan.com

This was originally published in the RTW series.