10 हिमसाम्राज्याचे शिलेदार – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

ते साम्राज्य अनभिषिक्त आणि निर्विवाद आहे. त्याच्यावर सगळ्या जगाचा भार आहे. त्याच्या एका ढासळत्या खांबानं पृथ्वीतत्त्व हलू लागतं. ह्या प्रचंड हिमसाम्राज्याचा एक रांगडा शिलेदार अर्जेन्टिनाच्या सुदूर दक्षिणेला अनादि काळापासून गोठून उभा आहे. त्याचं काम फक्त अचल उभं राहाणं. त्या अफाट भूमीची रक्षा करणं! हे सर्वदूर पसरलेलं साम्राज्य आहे अंटार्क्टिकाचं, दक्षिण ध्रुवाचं. त्याचा हा अर्जेन्टिनातला जवळचा विश्वासू शिलेदार म्हणजे पेरितो मोरेनो ग्लेशियर आणि लागो अर्जेन्तिनो तळं.

‘एल कालाफाते’चे ‘नाते’

एरवी ‘बर्फ जमवणं’ आणि ‘नातं जमवणं’ ह्या गोष्टींचा एकमेकांबरोबर मेळ बसत नाही! नात्यांवर बर्फ जमलं की नाती तुटू लागतात. पण एल कालाफाते ह्या छोटयाशा खेडयाचं बर्फाशी असलेलं नातं चांगलंच उबदार आणि स्निग्ध आहे. बर्फाच्या अवाढव्य राज्यात प्रवेश करण्याआधीचं हे एकमेव मानवी ठिकाण. त्यामुळे पर्यटकांसाठी उपयुक्त. पतागोनियाच्या भूमीत खोलवर वसलेलं. पोयर्तो माद्रीनहून ह्या ‘विजना’त यायला तब्बल बत्तीस तास रस्त्यावर असायची तयारी हवी! रिओ गॅलेगोसला पोहोचेपर्यंत चोवीस तासात हाडं चिंबून गेलेली होती. बसमध्ये आलेल्या पोलीस अधिकाऱ्याकडे बघून आम्ही हबकलो. नखशिखांत गरम पोशाख केलेला हा गृहस्थ फक्त आपले डोळे उघडे ठेऊन कागदपत्रं तपासायची ‘डूटी’ करत होता. बाकी सगळं झाकलेलं! आम्हीही पुढचे काही दिवस ह्या गरम कपडयांमुळे अस्वलासारखे गुबगुबीत दिसणार हे लक्षात आलं! रिओ गॅलेगोसला पाच तास थांबायला लागणार असं दिसलं. फिरायचा विचार आला पण त्या पावसाच्या कहरात आम्हाला काही ‘वाय-फाय’ असलेलं आमचं उबदार कॅफे सोडवेना.

Journey from El Calafate to Rio Gallegos, Argentina

यथावकाश त्या काळ्याकुट्ट ओल्या रात्रीतून आम्ही अघोरी वेळेला एल कालाफातेला येऊन थडकलो. रात्रीचा दीड वाजलेला! थंड वादळी सैतानासारखी हवा. एखादया हॉरर चित्रपटाच्या दृश्यातून जात असल्यासारखी भावना आली. टॅक्सी आम्हाला हॉस्टेलला सोडून निघून गेली. आम्ही दरवाजा वाजवला आणि एकदम धक्का बसला! चित्रपटातला नाही.. खराच. हॉस्टेलला आम्ही केलेली बुकिंग्ज तिथल्या सिस्टीममध्ये दिसत नव्हती. पण सुदैवानं त्या तसल्या हाडं गोठवणाऱ्या थंडीत धडपडत एवढया लांब कुणी ह्या दिवसात येत नाही… आमच्यासारखे काही महाभाग सोडले तर! आमची सोय लागली.

लागो अर्जेन्तिनो

Largo Argentino, the lake in El Calafate, Patagonia, Argentina

इथल्या सर्वांत मोठया तळ्यांपैकी एक लागो अर्जेन्तिनो. तळ्याच्या आपल्या सगळ्या संकल्पना बदलवणारं तळं. ह्याचा पैलतीर दिसतच नाही. इथल्या प्रशासनानं तळ्याच्या काठाकाठानं जाणारा एक सुरेख रस्ता तयार करुन ठेवला आहे. सायकलवर टांग मारा आणि जा रपेट मारायला. आम्ही सायकल कधी त्रेतायुगात चालवलेली! उत्तम वज राखलेल्या त्या गियरच्या दुचाक्या बघून मात्र उत्साह आला. पॅक्ड-लंच, स्वेटर, जॅकेट, पावसासाठी रेनकोट असला जामानिमा घेऊन आम्ही निघालो. भारद्वाजाचा शुभशकुन व्हावा तसा इथे ‘अॅन्डीज’च्या फ्लेमिंगो पक्ष्यांचा एक छोटा थवा निघाल्या निघाल्या दिसून गेला. सोसाटयाचा थंड वारा आणि आम्ही सायकली मारतोय. त्या व्यायामातून थोडी ऊब मिळत होती. जगाच्या सुदूर कोपऱ्यात कदाचित लाखो करोडो वर्षांपूर्वी अस्तित्वात आलेलं हे तळं. आजूबाजूला कोणीही नाही. कसला आवाज नाही. फक्त आम्ही दोघं, वारं, पाणी आणि चहूबाजूंनी चाललेला निळा हिरवा आणि राखाडी रंगांचा शीतोत्सव! थोडं पुढे दोन बदकं दिसली. तळ्याबाहेर अंगं वाळवत बसली होती. तेवढी सोबत आम्हाला पुरेशी होती. तिथंच थांबून तळ्याकाठी बसलो आणि जेवलो. काही वेळानं परत फिरलो.

Cycling around Largo Argentino, the lake in El Calafate, Patagonia, Argentina

पेरितो मोरेनो ग्लेशियर

माणूस ‘बर्फ’ बघायला का जातो? तो तर आपल्याला आठ तासात फ्रीजमध्ये पण गोठवून मिळतो. (‘तो’ म्हणजे माणूस नाही; बर्फ!) तरी भल्या पहाटे डोळे चोळत उठा. अंगामध्ये एकावर एक असे सहा सात कपडयांचे थर चढवा आणि बसमधून प्रवास करा. हा अट्टाहास का? तर आम्ही जे कधी फोटोमध्ये पाह्यलं ते याचि देही याचि डोळा पाहावं म्हणून? बस इतकंच? नाही. ह्याहून काहीतरी मोठं कारण असणार त्याला. पेरितो मोरेनो हिमनद म्हणजे ग्लेशियर वेगानं जवळ येतोय. लोस ग्लासिआरेस नॅशनल पार्कमध्ये आम्ही निघालोय. मनात हुरहूर आणि प्रश्न! जे छायाचित्रात पाह्यलं ते प्रत्यक्षात कसं दिसेल? रस्त्याच्या दोन्ही बाजूला अँन्डीज पर्वतरांगा आणि आजूबाजूच्या जंगलातून विखुरलेले हिमकण.

En route Las Glaciares National Park to see the Perito Moreno glacier, El Calafate, Argentina

बसच्या शेवटच्या थांब्यापासून एक बोट अर्जेन्तिनो तळ्यातून ग्लेशियरच्या दक्षिण बाजूकडे नेते. त्यात जाऊन बसलो. बोट निघाली. आमच्या उत्सुकतेचा म्हणजे कडेलोट होऊ लागला होता. आणि तेव्हाच तो बेलाग कडा डोळ्यांवर आघात करून गेला! एका हिमसाम्राज्याचा एकांडा शिलेदार. पेरितो मोरेनो ग्लेशिअर. नजर जाईल तिथपर्यंत फक्त निरनिराळ्या निळ्या छटांचा बर्फ! किती काळापासून उभा आहे तिथे कुणास ठाऊक. आणि सतत वर्धिष्णु आहे, वाढतो आहे. काही क्षणांपुरते आम्ही आमच्या बोटीच्या डेकवर उभे आहोत हे विसरलो. आमचे सगळे भाव एकाच वेळी विलय पावले. मनात काहीही उमटेना. फक्त तो हिमकडा आणि आम्ही. एकमेकांत जणू मिसळून गेल्यासारखे झालो. त्यावेळी लक्षात आलं की अशा मन:चक्षूंच्या बहुमानासाठी माणूस इतक्या लांब धडपडत बर्फ बघायला जातो.

Landscape as we waited for the boat to Perito Moreno glacier, El Calafate, Argentina

जगरहाटी चालू राहाते. माणसं जगतात, मरतात, मारतात, भांडतात. आपापले अहं सांभाळत राहतात. तरीही ह्या विश्वाचा रोजचा गाडा मात्र अव्याहत असतो. त्याला माणसांचा फरक पडत नाही, कशाचाच फरक पडत नाही. हा गोठलेला हिमनद तटस्थपणे अचल उभा असतो. रोज थोडा थोडा वाढत जातो. तुम्ही त्याला बघायला येता हेही त्याच्या खिजगणतीत नसतं. पण तुम्ही मात्र त्याच्यासमोर कृतज्ञतेनं काठोकाठ भरून येता. ह्या पृथ्वी नावाच्या नगण्य ग्रहाच्या यकःश्चित जीवांना जगता यावं, म्हणून हा एक अजब प्रकार होतो. कुठे जन्माला येतं वाळवंट तर कुठं असा हिमनद. निसर्ग समतोल होतो आणि आपण सुखानं जगतो. आपापल्या जगात. कधी लक्षातही येत नाही की ह्यातल्या प्रत्येक श्वासावर कुणाचं तरी ऋण आहे. ह्या अशा स्थानावर ते ऋण असल्याची जाणीव खूप तीव्रपणे होते. बहुधा ह्या जाणीवेसाठीच माणूस इतक्या दूरवर येतो!

Perito Moreno glacier, El Calafate, Patagonia

Perito Moreno glacier, El Calafate, Patagonia

भानावर येऊन आम्ही त्या विशाल ग्लेशियरचं रुद्रभीषण तरीही आकर्षक सौंदर्य न्याहाळू लागलो. असं कळलं की जितका निळा रंग गडद तितका तो बर्फ पुरातन. म्हणजे आम्ही अक्षरशः पृथ्वीचा इतिहास डोळ्याखालून घालत होतो! बोटीतून उतरून ग्लेशियरच्या कडेकडेनं उत्तरेला नेणाऱ्या पायवाटांवरून फिरू लागलो. अचानक एक नवल घडलं. म्हणजे आम्हाला ते नवल. कदाचित तिथली रोजचीच एक घटना. एका मोठया निळ्या भिंतीला तडा गेला. अत्यंत भयाकारी कर्णकर्कश्श आवाज करत हिमाचे मोठमोठाले तुकडे धडाधड तळ्याच्या पाण्यात पडू लागले. लाटा उसळू लागल्या. आम्ही आ वासून पाहातच राहिलो. सुरक्षित अंतरावरूनही छातीतली धडधड एकदम वाढली! इतिहासाच्या एका प्राचीन अवशेषानं ‘नव्या’ला आपणहून जागा करून दिली! आईनस्टाईन म्हणाला होता. ‘There are only two ways to live your life. One is as though nothing is a miracle. The other is as though everything is a miracle.’ आजचा दिवस तरी आमच्यासाठी चमत्कारच होता!

Perito Moreno glacier, El Calafate, Patagonia

Perito Moreno Glacier, El Calafate, Argentina

एल कालाफातेला एका तारेत येऊन पोहोचलो. तिथून पुढेच ‘उसुआईया’ ह्या जगाच्या अंतिम टोकाच्या शहरात जायचा बेत व्हिसाच्या मूर्ख आवश्यकतेमुळे उधळला गेला. अर्जेन्टिनाच्या ह्या शहरात जायला मध्ये चिली देशाचा एक भाग अपरिहार्यपणे येतो आणि व्हिसा असल्याखेरीज पुढे वाट खुली होत नाही.

पतागोनियाच्या चमत्कारानं आतापर्यंत आम्ही पुरते भारावलो होतो. कुणी सांगावं एखादा नवीन चमत्कार घडेल आणि वसंतात फुललेल्या पतागोनियामध्ये आम्ही पुन्हा असे मुक्त भटकत असू. स्वप्नं पाहायला काय हरकत आहे?!

शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार
rtw@sandeepachetan.com

This was originally published in the RTW series.