18 ओळखीचं; जुन्या नव्या – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

एखादा प्रसंग आपण अनुभवतो, एखादया जागेला भेट देतो. काही वेळा आपल्याला उगीच वाटत राहातं; आपण असं काही तरी आधीच अनुभवलंय, ही जागा कुठंतरी पाहिलीये. आकाश, पाणी, वाटा आणि माणसं असतात निराळी पण उगीच आधीच्या ओळखीची वाटतात. ला पाझ शहरातून तितीकाका नावाच्या तळ्याकडे जाताना अशी भावना मनात येऊ लागली होती. जातानाचा रस्ता तळ्याचा भव्य विस्तार दाखवू लागला. बोलिव्हिया मुक्कामातलं आमचं शेवटचं ठिकाण लेक तितीकाका.

एका तळ्यात होती…

लेक तितीकाका हे दक्षिण अमेरिका खंडातील सर्वात मोठं आणि नौकानयनास योग्य असं तळं. तब्बल २००० टनाहून जास्त जहाज सहज आपल्या खांदयावर वागवू शकेल इतकं खोल! आणि ते सुद्धा समुद्रसपाटीपासून साधारण ४००० मीटर उंचीवर. हे सगळं आमच्यासाठी नवखंच होतं. तरीही ओळखीचा धागा भलतीकडूनच निघत गेला! आपल्या छोटया मावशीच्या भावजयीच्या आत्याची देखणी मुलगी रोज आपल्या शेजारी ऑफिसमध्ये बसत असावी आणि एखादया कार्यक्रमात अचानक ओळख निघावी तशी! (आणि ती ओळख यथावकाश घट्ट व्हावी!) ह्या तळ्याचं वर्णन ‘एका तळ्यात होती बेटे अति सुरेख’ असं करता येईल. अनेक छोटीमोठी बेटं ह्या तळ्यात विखुरलेली आहेत. कोपाकबानाहून तिथं जाता येतं. इथल्या आवर लेडी ऑफ कोपाकबानाची महती मोठी. ह्या मूळ स्थानापेक्षा ब्राझीलचं कोपकबाना अधिक प्रसिद्ध! ते आम्ही पाहून आलो होतो! इथं पहिला धागा लागला. आणि लगेच ‘अतिपरिचयात् अवज्ञा’ पण अनुभवली. कुठल्याही प्रेक्षणीय स्थळी असलेली दुकानं, हॉटेल्सची बजबज आम्ही शांतपणे पाहिली! गेला बाजार एका चर्चमध्ये चार फोटो घेतले आणि तडक ‘इस्ला देल सोल’ म्हणजे सूर्यबेटाकडे प्रस्थान ठेवलं. लेक तितीकाकाचं सर्वात मोठं बेट.

धागा विणता विणता…

सूर्यबेटाकडे नेणाऱ्या त्या बोटीत सकाळी बॅगांची व्यवस्था लावून आमच्या जागी येऊन बसलो. अचानक ‘हॅलो’ अशी मोठयानं आरोळी ऐकू आली. वळून बघितलं. चक्क आमच्या ओळखीचं माणूस?! “अरे, काय म्हणताय? कधी आलात?” विचारत आम्हाला सांताक्रूझला भेटलेला जर्मन मित्र फेलिक्स आणि त्याचा साथीदार पुढं येत होते! आता इथंही आम्हाला ओळखीचं माणूस, ते सुद्धा वेगळ्या देशाचं, भेटायला लागलं हे पाहून आमच्या अंगावर मूठभर मांस चढलं. क्षणाचीही उसंत न घेता बोलायला लागलो. तुम्ही काय केलं, आम्ही कुठं गेलो होतो वगैरे…

तेवढयात बंदरावरून काही गायक वादक तिथं आले आणि संगीत सुरु झालं! हे असं पथ-संगीत पूर्ण दक्षिण अमेरिका खंडात ठायी ठायी साथ देतं. सर्वव्यापी आहे ते! हे संगीतकार-वादक सगळीकडे जाऊन वाजवतात, करमणूक करतात आणि प्रेक्षकांनी दिलेल्या बिदागीवर पुढचा प्रवास आखतात. हे आमच्या जवळचं होतं. आम्ही पण काम करून आर्थिक तरतूद करत इथपर्यंत आलो होतो. हे कामातूनच पैसे मिळवत भटकत होते. आपणही पुढच्या वेळी गिटार शिकून घसा मोकळा करत थोडी अर्थप्राप्ती करायला हरकत नाही असा धाडसी विचार आमच्या मनात चमकून गेला! फक्त ते ऐकायला भिंती आणि रिकामे रस्ते तर उरणार नाहीत ना अशी भीती असल्यानं तूर्तास आपण नुसतं ‘ऐकावं’ असा निर्णय घेतला! पण ह्या वादकांत पण एक ओळखीचा चेहरा दिसल्यानं आमच्या आश्चर्याला पारावारच उरला नाही! हा वादक उयुनी हॉस्टेलमध्ये भेटला होता. आम्ही नुकतेच येऊन पोहोचलो आणि तो बाहेर पडत होता. (तेच ते, दहा मिनिटात आंघोळ उरका सांगणारं हॉस्टेल!) त्याच्या बसला वेळ होता म्हणून त्यानं लॅपटॉप चार्ज करायला ठेवला. तिथल्या खडूस माणसानं ‘नाही’ म्हणून सांगितलं. गुपचूप आमच्या खोलीत नेऊन आम्ही तो लॅपटॉप त्याला चार्ज करून दिला होता. तोच माणूस समोर पाहून उत्साहानं त्याला भेटायला गेलो. त्यानंही प्रेमानं आमची विचारपूस केली. रुमानियन संगीताची एक धून सुरु झाली आणि तो आम्हाला सोडून संगीताच्या त्या प्रवाहात अलगद सामील झाला. त्या गाण्याची गोडी काही अजबच होती! निदान आम्हाला तरी वाटली. गाणं संपलं, आमचा निरोप घेऊन कलाकार निघून गेला आणि आमची बोट बेटाकडं निघाली. भारतात असताना इथल्या रस्तोरस्ती फिरणाऱ्या कलंदर कलाकारांची छायाचित्रं, शब्दचित्रं पाहायचो. तेच प्रत्यक्ष अनुभवलं होतं आणि त्यातलाच एक आता आम्हाला दोस्त म्हणून भेटून गेला होता. फेलिक्स आम्हाला म्हणत होता, ‘तुम्ही बरेच दिवस फिरताय इथं, सगळेजण तुम्हाला ओळखायला लागलेत”, आणि आमच्या मनात फार मोठा आनंद पसरला होता. ह्या मानवी व्यवहारांच्या तितीकाका तळ्यात आम्ही खूप लांब आणि खोल निघाल्याची भावना येऊन गेली.

सूर्यबेट

इस्ला डेल सोल अर्थात सूर्यबेटाच्या युमानी गावात जाऊन पोहोचलो. बरेचजण आमच्याबरोबर चढण चढायला लागले आणि आमच्याकडच्या ओझ्याची आम्हाला एकदम जाणीव झाली. समुद्रसपाटीपासून खूप उंचावरचा नेहेमीचा प्रश्न. धापा टाकत पहिल्या हॉस्टेलमध्ये आमचा मुक्काम ठेवला. खिडकीतून एखादया महासागरासारखं दिसणारं ते निळंशार तळं पाहून डोळे निवले. दुपारी बाहेर पडलो. गडद निळ्या रंगाचं झालेलं ते तळं एखादया तलम वस्त्रासारखं दिसत होतं. त्याच्यावर हिरव्या खडीसारखी छोटी छोटी बेटं! पार पलीकडे पेरू देशाची जमीन. आम्ही हिंडत राहिलो.

जुन्या ओळखीचा सूर्य इथं फार सुरेख मावळतो असं ऐकलं होतं! इथल्या मिराडोरवर (टेहेळणी मनोरा) सूर्यास्त पाहायला गेलो. आकाश सोनेरी झालं आणि अचानक ढग दाटून आले. सूर्य दिसेनासा झाला. एखादा जुना मित्र फारा दिवसांनी पडलेल्या भेटीत अगदी थंडपणानं वागतो तेव्हा कसं वाटतं? तसंच वाटलं! आमच्या शेजारी एक वयस्क गृहस्थ उभा होता. तो वळला आणि शहाण्या जाणीवेनं पुटपुटला, ‘बोएनो’; ओके फाईन, काही हरकत नाही. आम्हाला फार गंमत वाटली. ‘नसेल त्याला दिसायचं, उदया येऊ आपण’ अशा भावनेनं तो तिथून निघून गेला. सूर्यास्तानंतर इथं हवा वेगानं थंड होत जाते. आम्ही तरीही रात्री हट्टानं चक्कर मारायला बाहेर पडलो. मिट्ट काळोखात हिंडून परत निघालो आणि लक्षात आलो की आम्ही चुकलोय! आणि वेडेपणा असा की हॉस्टेलचं नावच आम्ही बघितलं नव्हतं. (जे पहिलं दिसलं त्यात धापा टाकत घुसलो होतो!) जिथं पहिल्यांदा बोटीतून उतरलो तिथपर्यंत जाऊन परत वर आलो. अचानक एक भिंतीवरच्या टाईल्सचं डिझाईन ओळखीचं दिसलं आणि आम्ही लगेच निर्धास्त झालो!

दुसऱ्या दिवशी चालापांपा या खेडयाकडे निघालो. साडेतीन तासांची पायी रपेट. दूर खाली निळ्या छटाछटांचं पाणी आणि बदलत्या दिवसाप्रमाणं आपले रंग बदलणारं आभाळ. मधूनच एखादं मेंढपाळाचं पोर मेंढया हाकत निघालेलं आणि निलगिरीच्या जंगलाचा कोंदून राहिलेला परिचित वास. तिथून पुढं इन्का संस्कृतीचे अवशेष आणि दरीकाठावरुन दिसणारे तळयाचे विस्तीर्ण किनारे! आम्ही संमोहित होऊन हे सगळं अनुभवत परत हॉस्टेलला आलो. आजही सूर्यास्त दिसला नाही. दुसऱ्या दिवशी निघायचं म्हणून रात्रीच सगळं आवरून झोपून गेलो.

सकाळी निघायची तयारी पाहून ‘मालक’ विचारते झाले, ‘कुटं निगालायसा?’. आम्ही म्हणलो, ‘जातो नव्हं का मागारी!” आणि असं लक्षात आलं की आज मतदानानिमित्त सर्व सेवा बंद राहातील. ‘कुण्णी’ म्हणजे कुण्णीच आम्हाला सांगितलं नाही. आमचा ‘बेटावरील राजकुमारी/राजकुमार’ झाला! हताश होऊन खोलीत शिरलो…

…आणि त्या दिवशी, त्या संध्याकाळी, त्या सोनसळी बेटाच्या सूर्यानं आम्हाला असा झळझळीत निरोप दिला की त्या दिवसाचा सगळा वैताग गळून पडला. तो आमच्यासाठी त्या दिवशी आठवणीनं दिसला! संस्कृतीच्या अनाकलनीय धाग्यादोऱ्यांनी कदाचित आम्हाला हक्कानं तिथं थांबवून घेतलं. आणि निरोपाचं भरजरी वस्त्रानं झाकलेलं तबक म्हणून तो सोनेरी सूर्यास्त आम्हाला बहाल केला!

vachak.vishesh@gmail.com / rtw@sandeepachetan.com

छायाचित्र : संदीपा आणि चेतन
शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार
Photos : http://photos.sandeepachetan.com/keyword/Article18/