26 नाव आहे चाललेली… – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

हा अनुभव अतिशय सलग सुरु होता. त्यात कुठेही खंड पडत नव्हता, कंटाळा येत नव्हता. ह्याचं कारण आम्हीही आमचा दिवस आणि रात्र नदीशी बांधून घेतली होती. त्याची इतकी सवय झाली की असं वाटावं की आम्हीच त्या नदीवरची नाव आहोत आणि अॅमेझानच्या पात्रातून शांतपणे, संथपणे निघालो आहे. त्या नदीइतकाच नैसर्गिक अनुभव.

आमच्या सहकाऱ्यांशी बोलता बोलता कधी वेळ पसार व्हायचा हे कळतंच नव्हतं. इतकी निरनिराळी माणसं त्या बोटीवर एकवटली होती, आपलं जगणं आम्हाला सांगत होती आणि आमचं ऐकत होती. गप्पा गप्पांमध्ये लक्षात येतं की काहीजण काही विशिष्ट उद्देश मनात धरून हा प्रवास करतायत. जसे आम्ही निखळ ‘पाहण्यासाठी’ पुढे चाललो होतो तसा कॅनडाचा डेव्हिस पेपरमध्ये अॅमेझानवर लिखाण करण्यासाठी खास हा प्रवास करत होता. त्याचा नदीचा अभ्यास दांडगा होता. बसल्या बसल्या त्यानं आम्हाला अॅमेझानचा इतिहास उलगडून दाखवला. कुठल्याही मोठया नदीच्या नैसर्गिक पात्रात आणि प्रवाहात कालानुरूप होणारा बदल, त्याची कारणं त्यानं फार छान समजावून सांगितली. ह्यावेळी अॅमेझानमधले पोपट पाहायला मिळतील अशी आशा धरून तो पुढे निघाला होता. त्यानं तर मागच्या भेटीत ‘अयाहुकासा विधी’ पण केला होता, त्यामुळे कुठलं अस्सल आणि काय ‘बोगस’ आहे ह्यावर तो अधिकारवाणीनं बोलत होता. जसे आपण एखादा साधू पाहून किंवा बोलताना ऐकून कसे म्हणू, ‘हॅss ढोंगीबाबा आहे!’अगदी तसं. अर्जेन्टिनाची कारो नावाची बडबडी मुलगी होती. तिनं तर प्रश्न विचारून ऊत आणला होता. ‘अरेंज्ड मॅरेज’ची भारतातली पद्धत तुम्हाला कशी वाटते? तुम्ही कसे भेटलात? एक ना दोन, हजार प्रश्न. एकदा वाटलं आता लटकून आमच्याबरोबर लग्न करायला भारतात येते की काय! विली गेली अनेक वर्षे सायकलवरून भटकंती करत होता. त्यानं ‘पॅक’ करून ठेवलेली सायकल काढून आम्हाला प्रेमानं दाखवली. आम्ही प्रवासासाठी सायकलचा विचार आत्तापर्यंत कधी केला नव्हता. थोडया अंतरावर सायकल चालवत नेणं आणि सतत सायकलवरून प्रवास करणं ह्यात जमीन अस्मानाचा फरक आहे. आम्ही विद्यार्थ्यासारखे त्याच्याकडून माहिती घेत होतो. जेव्हा आम्ही सायकलवरून प्रवासाचा विचार करू तेव्हा तूच आमचा गुरु असं म्हणून आम्ही त्याला खूष केलं. माणसं भेटली की दुसऱ्या माणसांविषयी हटकून बोलतात! मग बोलिव्हियाच्या माणसांशी बोलताना कशी भाषेची अडचण आहे ह्यावर आमचं एकमत झालं. गप्पा झाल्या की थोडं वाचन sandeepachetan.com ह्या आमच्या वेबसाईटचं काम, झुल्यातली डुलकी. ह्या सगळ्या रसरशीत जगण्यात सगळ्यात बेचव काय असेल तर बोटीवरचं जेवण. आम्ही सगळे त्या भयाण भाताच्या ढिगानं आणि चिकननं वैतागलो होतो. जेवायची वेळ झाली की सगळे एका सुरात ‘चला चला भात चिकन खाऊ चला’ असं अत्यंत ओढगस्तीला आलेल्या आवाजात म्हणायला लागायचो! अतिशयोक्ती नाही पण खरोखर एक दिवस स्वप्नात चक्क वरणभात येऊन गेला! असा सगळा तो प्रवास चालू होता.

सकाळी लवकर बोट एका ठिकाणी वळली आणि अचानक मोठी वस्ती दिसायला लागली. नाउता ह्या छोटया शहराच्या किनाऱ्याला लागलो होतो. इथे बोटीतलं अर्धं सामान उतरवणार हे कळल्यावर पाय मोकळे करायला बाहेर पडलो. इतका वेळ आमच्यासोबत आळसावून पडलेली नॉर्वेची ज्युलिया अचानक पेटली आणि ‘मी पण जाणार बाहेर’ म्हणून तीरासारखी बाहेर पडून दिसेनाशी झालीही! सगळेजण इकडेतिकडे वेळ घालवायला लागले. अजून दोन तास वेळ घेऊन शेवटी बोटीनं निघायचा भोंगा दिला. पुढे निघालो, स्थिरस्थावर झालो आणि अचानक लक्षात आलं की ‘ज्युलिया बाळ किनारीच राहिली की काय’! मग कोण तारांबळ. आख्खी बोट शोधून झाली, एक छोटी वेगवान मोटरबोटही पटकन जाऊन ती तिथे आहे का ते बघून आली, पण पोरीचा पत्ता नाही. बोटीचा कप्तान मात्र शांत. त्यानं आम्हाला तिचं सगळं सामान एका ठिकाणी आवरून ठेवायला सांगितलं. त्याच्या थंडपणाचं आश्चर्य वाटायच्या आधीच तो म्हणाला, ‘काळजी करू नका. ती रस्त्यानं पोहोचेल, ते सुद्धा आपल्या आधी!’ आम्ही सर्द! मग कळलं की नाउता ह्या शहरापासून अॅमेझानमध्ये पुढे जायला रस्ता सुरु होतो. ती बसनं फक्त दीड तासात इकीतोसला पोहोचेल. उलट आम्हीच आठ तास घेणार आहोत. आम्ही सुटकेचा निःश्वास सोडला.

इकीतोस शहर जवळ यायला लागलं होतं. आता इथून उतरून जायचं. अजून पाऊस लागला नव्हता. हवा असताना दडी मारून बसलेला. ह्या सदाहरित वर्षावनात पाऊस पहिला नसता तर फार वाईट वाटलं असतं. पण तो आलाच! अगदी छान काळ्या कुळकुळीत ढगांचा, विजांचा आणि टपोऱ्या थेंबांचा! टार्पोलीननं आमचा बाडबिस्तरा झाकून बाहेरच्या बाजूला गेलो आणि मनसोक्त भिजलो. नेहेमीच्या सूर्यास्तानं पावसाला त्या संध्याकाळी खिलाडूपणानं ‘पुढे चाल’ (वॉकओव्हर) दिली होती.

इकीतोसला पोहोचलो तेव्हा अंधार पडला होता. बंदरावर आल्याची औपचारिकता संपेपर्यंत तास निघून गेला आणि आमचा पाय काही निघेना. ह्या बोटीची, ह्या माणसांची,अगदी त्या चिकनभाताचीही सवय जडली होती. ही नाव आता सोडायची. जाऊ दे आजची रात्र. उदया सोडू! कशाला रात्रीचं खाली उतरायचं? असा विचार चालला होता. वास्तविक प्रवासात नदीचा अजून सहवास येणारच होता, मात्र पहिल्या प्रेमासारखा हा पहिला नदीप्रवास हुरहूर लावत होता. कारो आणि विलीपण बोटीवर राहायचं म्हणत होते. खलाशांनीही इथल्या सुरक्षिततेची हमी दिली. मग ती रात्र आम्ही तिथेच काढली.

सकाळी उठलो. बोट निस्तब्ध. रिकामी रिकामी. उठून गेलेल्या बाजारासारखी! सर्द थंडीच्या रात्री स्वारगेटला उतरून सगळे प्रवासी गेल्यावर काहीच मिनिटात स्टँड असा दिसतो. कदाचित आम्हीच उदास असू म्हणून असं वाटलं असेल. पण आता पुढे जायचं. नवीन पाहायचं. कदाचित नवीन प्रवाशांसोबत. इथली सोबत आता संपली. आमचे पाय आता रस्त्यावरून चालणार!

इकीतोस शहराच्या मुख्य भागाकडे आमचं ‘पाठीवरचं बिऱ्हाड’ घेऊन निघालो. काही सहप्रवासी काल रात्रीच इथे जाऊन राहिले होते. इथे यायचं मुख्य कारण म्हणजे अॅमेझानमध्ये आमचं बोट धरून अजून पुढे खोल घेऊन जाणाऱ्या कंपन्या इथे होत्या. त्यातल्या काही अरण्याच्या अगदी आतवर नेऊन एक ‘निराळा’ अनुभव देणाऱ्या होत्या.त्या तशा ‘निराळ्या’ अनुभवाची किंमतदेखील तशीच होती आणि खिशाला न परवडणारी होती. आम्ही आम्हाला परवडेल इतक्या ट्रीपची व्यवस्था करण्यात तो दिवस घालवला.

त्या दिवशी संध्याकाळी आम्ही सहप्रवासी शेवटचे एकत्र जेवायला एका हॉटेलमध्ये भेटलो. ठरवलेल्या वेळेत सगळे येत होते आणि अचानक ज्युलियापण आली! पट्ठी बरोबर एकटी प्रवास करून पोहोचली होती. बोट चुकल्यावर भीती नाही का वाटली असं विचारलं तेव्हा म्हणते कशी, ‘आय अॅम अ नॉर्वेजियन गर्ल! मला भीती नाही वाटत!’ सगळे जेवायला बसले. दोनच गोष्टी सगळ्यांना महत्वाच्या वाटत होत्या, एक स्वस्ताई आणि दुसरं म्हणजे चिकनभात सोडून काहीही. जेवण अंगावर आलं आणि त्यांना निरोप देणं जीवावर आलं! काही चित्रविचित्र फोटो काढता काढता जगणं शांतपणे संथपणे पुढं जात राहिलं. त्यातले काही क्षण डिजिटली बंदिस्त झाले, त्याच्यावर लिहिलं गेलं, ‘बराय मग भेटू कुठेतरी, असेच अचानक वाटेवर!’

vachak.vishesh@gmail.com / rtw@sandeepachetan.com
छायाचित्र : संदीपा आणि चेतन शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार
Photos: http://photos.sandeepachetan.com/Amazon-Journey