05 मोठया बेटाची निळी कहाणी – राउंड द वर्ल्ड- एक विश्व वारी

Jacarei village, Rio de Janeiro, Brazilरीओच्या भव्य प्रदेशाला एक भरजरी हिरवा पदर आहे ‘कोस्टा वेर्जे’, म्हणजे हिरवा किनारा. आपल्या कोकणासारखा. तसा कोणताही किनारा शीतरंगांचा खजिनाच. फुलं सोडली तर उष्ण रंगांचं किनाऱ्याला वावडं. गच्च हिरव्या झाडीनं भरलेला वळणावळणांचा रस्ता, ठिकठिकाणी हिरव्या छटांचा नाजूक स्फोट, कोणता रंग पाहू, कोणता जास्त आवडला? हे कोकण तर नाही ना? मग इतकं ओळखीचं कसं. आम्ही मनात विचार करत रीओतून पुढे निघालो. शहरं, गावं आणि वस्त्या मागे पडल्या. जाकरे गावाला जाणारा रस्ता अटलांटिक महासागराला समांतर धावत होता आणि आमचा मोठया बेटाचा; ‘इल्हा ग्रांज’चा प्रवास सुरु झाला होता. जाकरे गावातून बोटीमध्ये बसून बेटावर जायचं. निळ्या गहिऱ्या महासागराला टेकलेलं निळंशार आकाश आणि क्षितिजापर्यंत पसरलेले छोटया बेटांचे असंख्य हिरव्या पाचूंसारखे थेंब. त्या कोंदणात वसलेला निळा हिरवा स्वर्ग ‘इल्हा ग्रांज’, मोठं बेट.

मोठं बेट, छोटी मोठी सुखं

‘इल्हा ग्रांज’ला घेऊन जाणाऱ्या बोटीची वाट पाहात जाकरेच्या किनाऱ्यावर आम्ही उभे. आमच्या येण्यानं त्या निवांत गावाची झोप जरा चाळवली. एखादया तान्ह्यानं झोपेतच चुळबुळ करून दुसऱ्या कुशीवर व्हावं. डोळे उघडून एकदा पाहावं आणि पुन्हा शांत व्हावं तसं सगळं थोडया वेळात जसंच्या तसं दिसू लागलं. बोटीतून बेटावर निघालो. तो तीस मिनिटांचा प्रवास मनावर कायमचा कोरला गेला. स्वच्छ चरचरीत कोवळं ऊन्ह, अजूनच निळं होत जाणारं पाणी आणि वाढणारी उत्सुकता. असं वाटलं की हा प्रवास संपूच नये. ज्ञानोबांची ‘निळियेपणी खाणी’ सापडल्यासारखी झाली.

Ilha Grande (Big Island), rio de Janeiro, Brazil

तसं पाहिलं तर हे मोठं बेट म्हणजे टुरिझमची खाणच. बोटिंग, कयाकिंग, स्कुबा डायव्हिंग, ट्रेकींग; एक ना दोन हजार गोष्टी. विला डू अब्रेआव या गावात सगळीकडे पाटया झळकतायत. आम्ही तिकडे दुर्लक्ष करत सरळ हॉस्टेल गाठलं. होलंडेस हे त्याचं नाव. आम्ही भारतातल्या यूथ हॉस्टेल असोसिएशन ऑफ इंडियाचे तहह्यात सदस्य असल्यानं आमची इथे वर्णी लागली. हॉस्टेलिंग इंटरनॅशनल ही जागतिक संस्था अशा जागांची गुणवत्ता अतिशय काटेकोरपणे सांभाळते. काळजीपूर्वक निवडलेलं स्थळ. मुख्य गावापासून थोडं जवळ, थोडं दूर, एकांत जपणारं आणि उंचावरच्या जागी वसलेलं. बाकी ह्या जागेला हॉस्टेल म्हणणं म्हणजे एखादया क्लासवन अधिकाऱ्याला कारकून म्हणण्यासारखं होतं! त्यात परत आम्हाला दुसऱ्या मजल्यावरची फक्त दोन बेडची जागा मिळाली! आमच्या छोटया सुखाची ही परमावधी झाली. ‘हनीमूनर्स पॅराडाईज’ म्हणल्या जाणाऱ्या ह्या बेटावर, वाटा दाखवणाऱ्या नकाशात डोकी घालून बसणं जीवावर आलं! त्या सुरेख परिसरात आम्ही झाडं, पक्षी आणि मांजरं बघत निर्हेतुक गप्पा मारत भटकत राहिलो. इथे बहुधा माणशी एक मांजर असावं. सगळी एकजात गुबगुबीत आणि गोड दिसणारी.

Holandes Hostel, Ilha Grande, Brazil

दुसरं सुख असं की तुमच्या खोलीत पाहिजे ते शिजवून खा. जास्तीचा खर्च करू नका. हे चैनीचं होतं. आमच्या खर्चाचा मोठा भाग हलका झाला. तिसरं म्हणजे स्वादिष्ट, भरपूर आणि विनामूल्य नाश्ता! एकदम फाईव्ह स्टार. चहाकॉफीबरोबर, ओटस्, सेरल, सँडविचेस, फळं, चॉकलेटस्, चीज, बिस्किटस्, मूस आणि केक्सचे रोज नवीन प्रकार. सकाळी एकदा खाल्लं की संध्याकाळपर्यंत पोटाची चिंता मिटली! इथे अजून एक प्रकार पहिला. पोर किलो मील, वजनावर जेवण. (आपल्या नाही, खाण्याच्या वस्तूंच्या वजनावर!) टेबलावर मांडलेल्या बुफेमधून आपल्या आवडीचे पदार्थ घ्यायचे (चवळी, राजमा, मसूर सगळीकडे!) आणि प्लेटच्या वजनाचे पैसे काउंटरला दयायचे. अगदी मोजूनमापून जेवण. (अगं बाई, नको, डॉक्टरनं साडेसातशे ग्रॅमच सांगितलंय डायेटमध्ये असं सहज म्हणता येईल!) या रोजच्या जेवणावरून पुढे फारच मोठा आनंद पदरात पडला.
बेटाची ‘बेतशुद्ध’ भटकंती

Ilha Grande (Big Island), rio de Janeiro, Brazil

इथल्या नकाशात एक आकर्षक ‘ट्रेल’ दिसला. सगळ्या बेटाला प्रदक्षिणा घालणारा चारपाच दिवसांचा माग. त्यासाठी तयारी खूप होती. तंबू, स्लीपिंग बॅग्स आणि शिधा. हळहळत तो विचार सोडला. सकाळचं खाणं उरकलं आणि नेमका सूर्य जणू स्टेजवरची एन्ट्री संपल्यासारखा झर्रकन् विंगेत गेला. पावसाचा लाडका प्रवेश सुरु झाला. आम्ही पंक्चर झाल्यासारखे खुर्च्यांमध्ये आदळलो. आंबट चेहऱ्यानं एकमेकांकडे पाहू लागलो. अक्षरशः त्या बेटाच्या मांजरांसारख्या लठ्ठ थेंबांनी पाऊस आदळत होता. एकमेकांकडे पाहून सांत्वन होईना म्हणून इतरांकडे बघू लागलो. तर त्यांचीही तीच अवस्था! देशोदेशीच्या माणसांचं मौन संमेलन भरलं होतं. सगळे गप्प. त्याचा भंग डेनिसनं केला. डेनिस जर्मनीतून आलेला. इथे दोन तीन दिवस जुना. एकमेकांच्या ओळखी झाल्या. कॅनडाचा एकांडा शिलेदार, ऑस्ट्रेलियातले दोन शाळूसोबती, फ्रान्सचा विदयार्थी, अमेरिकेतला व्यावसायिक, ऑस्ट्रियाचं जोडपं आणि आम्ही भारतीय. ‘वैश्विक’ चर्चेला उधाण आलं. प्रवासातल्या आठवणी, गंमती, टिप्स आणि हास्यविनोदात वेळ मजेत गेला. त्या अंधाऱ्या, चिंब पावसाळी दिवशी लक्षात आलं की माणसाशिवाय ह्या जगात दुसरा मोठा आधार नाही. आनंदात सरलेली दुपार शांतपणे पाहण्यासारखं दुसरं सुख नाही.

HI Hostel group on trek at Ilha Grande (Big Island), rio de Janeiro, Brazil

दुपारनंतर पावसाचा जोर कमी झाला. डेनिसनं आम्हाला लगेच फिरायला बाहेर काढलं. त्याच्यावर विसंबून आम्ही काहीजण गेलो. किनाऱ्यापासून आत जंगलात भटकंती सुरु झाली. नुकत्याच पडून गेलेल्या पावसानं जंगलाला एक ताजा सुवास येत होता. सगळीकडे पिवळसर चिखल आणि माती. हिरवीगार ओलेती पानं आणि त्याच्यामागं गाणारे अदृश्य पक्षी. त्या गडद जंगलातून आम्ही भटकत होतो. अचानक एक बऱ्यापैकी उंच चढण दिसली. त्याच्यावर चढून पावसाचं थैमान ओसरल्यानंतरचं थोडंसं भडक, दचकवणारं तरीही आकर्षक असं अटलांटिकचं दृश्य पाहात राहिलो. त्यात वेगानं कमी होत जाणारा प्रकाश, बोचरी हवा आणि संध्याकाळच्या वेळेनं नकळत एक खोल डूब आणली. आमचं बोलणं आपोआप कमी झालं. वेगानं पुन्हा हॉस्टेलच्या दिशेनं निघालो.

HI Hostel group on trek at Ilha Grande (Big Island), rio de Janeiro, Brazil

पुढचा दिवस लख्ख सूर्य घेऊन उगवला. आमचा जीव भांडयात पडला. आम्ही ‘दुस रेस’ ह्या ठिकाणापर्यंतचा ट्रेक ठरवला. बारा किलोमीटरची वाटचाल. निसर्गानं मुसमुसलेल्या या स्थानाची आत्तापर्यंत काळानं मोठी करुण योजना करून ठेवली होती. या जागेत चक्क अजस्त्र कैदखाना होता! अत्यंत धोकादायक कैदी ठेवण्यासाठी त्याचा वापर केला जायचा. आता तो बंद करून उध्वस्त करण्यात आला. ह्या जागेची अनाघ्रात, अवघड रचनाच तिच्यासाठी शाप ठरली. जाता जाता कैदयांचा स्विमिंग पूलही पाहायला मिळाला. नैसर्गिकरित्या तयार झालेलं हे एक तळं. कैदेत पडायच्या आधी बिचारे इथे एकदा मनसोक्त बुचकळले जायचे! आता कैदेऐवजी इथे एक संशोधन संस्था चालते. ह्या संस्थेच्या दोन जीप्सशिवाय मोटरवाहनांना इथे बंदी आहे. चालत असताना सह्याद्रीची अगदी पावलोपावली आठवण होत होती. तसंच हिरवंगार अरण्य, कालच्या पावसानं मुक्त केलेले झुळझुळते झरे, दमट ओली नागमोडी वाट आणि श्रावणासारखा ऊनपावसाचा खेळ! ही वाट शेवटी समुद्रकिनाऱ्यावर येऊन संपली. समुद्राचं पाणी पुन्हा थंड!

Ilha Grande (Big Island), rio de Janeiro, Brazil

समुद्रात बुचकळी मारायचा योग लवकरच आला. बेटाला बोटीतून प्रदक्षिणा घालायला आम्ही निघालो. इतके दिवस जमिनीवरून समुद्र पहिला, आता समुद्रातून जवळून जमीन पहात होतो. ब्लू ग्रीन लगून ह्या ठिकाणी थांबलो. सगळे भराभर पाण्यात उतरले. आम्हीही बिचकत शिडीवरून पाण्यात उतरलो. आश्चर्य म्हणजे पाणी बऱ्यापैकी कोमट होतं. आणि कमालीचं निळं! इतकं पारदर्शक की खालची रंगीबेरंगी मत्स्यसंपदा उघडया डोळ्यांनी बघावी. खाली गडद निळा सागर आणि वर मुक्त निळं आकाश. आमच्या निळ्या प्रवासाचा चिमुकला अर्धविरामच.

Ilha Grande (Big Island), rio de Janeiro, Brazil

सहनाभवतु…

HI hostel group having dinner, Ilha Grande, Brazil

पहिल्या दिवशी सगळ्यांची ओळख झाल्यावर ट्रेकनंतर परतलो. खूप भूक लागली होती. आम्ही भारतीय मसाल्यांचा साठा बरोबर आणला होता. छान टोमॅटो सूप, भेंडीची भाजी आणि तोंडी लावायला चिकन मसाला. स्वयंपाक दोघांसाठीच केला पण त्या शिजलेल्या मसाल्यानं आणि रसरशीत अन्नब्रह्मानं करायची ती चुगली केलीच! सुगंध पसरत गेला आणि एकेक करून सगळे ‘काय केलंय?’ची चौकशी करून गेले! शेवटी आम्ही सगळ्यांसाठी एके दिवशी स्वयंपाकाचा घाट घालायचं ठरवलं. नेमकं त्याच दिवशी सगळं बेट अंधारात बुडालं. वीज नाही. पण आता माघार नव्हती. आम्ही मेणबत्त्यांच्या उजेडात कांदा, लसूण सोलले. सगळे मदत करू लागले. एका पातेल्यात भात शिजत पडला आणि दुसऱ्यात चिकन चरचरलं. चिकनकरीचा वास दरवळू लागला. स्वयंपाकाची सांगता होता होता वाईनचे ग्लासेस किणकिणले आणि गिटारचे स्वर त्या भरल्या ‘घरात’ अलगद रेंगाळू लागले. भारतीय पद्धतीच्या अन्नावर सगळे आडवे पडले आणि भरल्या पोटानं तृप्त झाले. रात्रीला आश्वासित करणारा जेमतेम प्रकाश, जुजबी ओळखीची कुठल्या कुठल्या देशाची माणसं; आमच्याबरोबर जेवून त्या रात्री सुखानं झोपली. त्या मोठया बेटावरच्या ह्या निळ्या कहाणीतला, सहनाभवतु सहनोभुनक्तुचा अकृत्रिम पण खोल अनुभव देऊन गेली…

All Ilha Grande photos

ईमेल : rtw@sandeepachetan.com
शब्दांकन : अभय अरुण इनामदार

This was originally published in the RTW series.